Dieta a płodność

Płodność u ludzi to zdolność do poczęcia istoty ludzkiej. Aktywizacja płodności następuje wraz z uaktywnieniem się czynności hormonalnych układu płciowego. Wykształcają się wtedy odmienne u chłopca i dziewczyny cechy budowy ciała, a także własności umożliwiające współżycie seksualne. Płodność jest domeną męskości, ojcostwa, a u kobiet – kobiecości i matczynego instynktu.

Problem bezpołodności

W związku z pogłębiającym się problemem bezpłodności wśród coraz to młodszych małżeństw temat płodności przestał być tabu, a co więcej – pojawia się często na wielu portalach internetowych nie tylko dla kobiet. Ma to również związek z rosnącym zainteresowaniem człowieka żywieniem, stylem życia i szerzącą się plagą chorób dietozależnych, w tym: otyłości, cukrzycy typu 2, miażdżycy. Powstaje zatem pytanie: czy problem bezpłodności również może mieć swoje podłoże w dzisiejszym stylu życia, jedzeniu w pośpiechu, życiu w ciągłym stresie? 

Czy dieta na wpływ na płodność? 

Zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn odpowiednia dieta wpływa na płodność, a co się z tym wiąże – zwiększoną możliwość poczęcia dziecka. Należy pamiętać, że istnieje wiele chorób genetycznych, ogólnoustrojowych lub wad anatomicznych układu rozrodczego, które stanowią przyczynę niepłodności żeńskiej i męskiej i których nie zwalczymy jedynie dietą i stylem życia.

Takimi przykładami niepłodności żeńskiej mogą być: zaburzenia owulacji, zespół policystycznych jajników (towarzyszy otyłości), torbiele jajników, endometrioza, niewydolność jajników, hiperprolaktynemia (towarzyszy otyłości), choroby tarczycy, choroba nowotworowa, radio i chemioterapia, choroby ogólnoustrojowe, jak również leki.

Problemy z płodnościa u mężczyzn - przyczyny

U mężczyzn przyczyną niepłodności mogą być: nieprawidłowa budowa plemników, uszkodzenie jąder, nieprawidłowa budowa prącia, zaburzenia hormonalne, ciężkie choroby ogólnoustrojowe: nowotwory, niewydolność przysadki, stwardnienie rozsiane, cukrzyca typu 1, nadciśnienie tętnicze; narkotyki, alkohol i leki: marihuana, sterydy, leki na nadciśnienie; choroby genetyczne: zespół Klinefertera.

Czynniki ryzyka spadku płodności u kobiet

Płodność u kobiet może się obniżyć z następujących przyczyn:

• wiek kobiety - powyżej 30. roku życia (częściej dochodzi do uszkodzenia DNA komórki jajowej),
• styl życia,
• masa ciała: nadmiar tkanki tłuszczowej powoduje nadmiar produkcji estrogenów, co prowadzi do zaburzenia miesiączkowania, zbyt niska masa ciała – poniżej 18% ilości tkanki tłuszczowej prowadzi do braku równowagi hormonalnej.
• nikotynizm – 1 paczka dziennie o 20% zmniejsza możliwość zajścia w ciążę,
• kofeina – destabilizuje gospodarkę hormonalną, powoduje nadmiar produkcji estrogenów przez wątrobę.
• alkohol – zwiększa poziom hormonu prolaktyny, który zmniejsza możliwość zajścia w ciążę, np. kobiety w ciąży i karmiące mają dużą ilość prolaktyny, co chroni je przed poczęciem potomstwa,
• seks – powoduje zakażenia miednicy mniejszej przez częste stosunki z wieloma mężczyznami, niestosowanie prezerwatyw.

Czynniki środowiskowe: pestycydy, aldryn, dieldryn, dioksyny, furany (środki chemiczne, które zawarte są w glebie, powietrzu i żywności).
Czynniki emocjonalne: krótki, ale ciężki stres, stres przewlekły, depresja, choroby na tle psychicznym.

Do czynników ryzyka spadku płodności u mężczyzn należą:

• wiek powyżej 40. roku życia.

• czynniki emocjonalne:  przewlekły stres, choroba, depresja, przemęczenie.

• styl życia,
  

• dieta – małe spożycie produktów węglowodanowych z pełnego przemiału, jak np.: chleb razowy, pszenno-żytni, żytni, chleb graham, kasze grube, ryż dziki i brązowy, makarony razowe, makarony białe al dente, małe spożycie ryb morskich, duże spożycie tłustego mięsa (golonka, boczek, mortadela, parówki, kabanosy) i masła, wysokie spożycie dań z restauracji typu fast food – duża ilość izomerów trans, tłuszczu zwierzęcego, duża ilość kalorii, małe spożycie warzyw zielonych (sałata, kapusta, boćwina, brokuły, brukselka, szczypiorek, nać pietruszki, nać koperku), za niskie spożycie warzyw strączkowych (soja, soczewica, ciecierzyca, groch, fasola),

• używki – za duże spożycie alkoholu, narkotyków, kofeiny, leków prowadzi do zmniejszenia produkcji plemników i ich mniejszej ruchliwości,
  

• siedzący tryb życia – zmniejszona produkcja nasienia męskiego,

• wysoka aktywność fizyczna – może doprowadzić do upośledzenia produkcji nasienia, najbardziej wskazana jest umiarkowana aktywność fizyczna wykonywana regularnie,

• nadmiar masy ciała – im większa nadwaga i otyłość, tym większe problemy z produkcją nasienia u mężczyzn.

• czynniki środowiskowe: zatrucie organizmu DDT, polichlorki, metale ciężkie (kadm, ołów, rtęć, mangan) powodują spowolnienie cyklu rozwojowego nasienia – po 3-miesięcznym detoksie płodność może wrócić do normy.

Składniki pożywienia ważne dla płodności 

• Aminokwasy: L – arginina powoduje swobodny dopływ krwi do narządów płciowych poprzez zwiększoną ilość tlenku azotu; metionina zapobiega wadom wrodzonym układu nerwowego.

• NNKT – regulator hormonów, zaleca się zażywanie suplementów 3 miesiące przed zajściem w ciążę w ilości około 700–1000 mg/ dzień.

• Witamina A – potrzebna jest do produkcji żeńskich hormonów, jest przeciwutleniaczem, który prawidłowo wpływa na produkcję i ruchliwość plemników.

• Witamina E – zmniejsza możliwość poronień, z witaminą C może zmniejszać zaburzenia owulacji, witamina C i Se stanowią dobry budulec macicy u kobiet.

• Witamina C – antyoksydant, wpływa na prawidłową budowę endometrium u kobiet.

• Witamina B1 – niezbędna w prawidłowym przebiegu owulacji i zagnieżdżeniu komórki jajowej.

• Witamina B2 – niedobór może przyczyniać się do bezpłodności, poronień. Niezbędna do utylizacji nadmiaru hormonów po ciąży.

• Witamina B6 – razem z Zn niezbędna do produkcji hormonów żeńskich oraz właściwego działania progesteronu i estrogenów. Jest stosowana leczniczo do pobudzenia fazy lutealnej i wzrostu progesteronu. Zn poprawia jej absorpcję.

• Witamina B12 – razem z kwasem foliowym niezbędna do syntezy DNA i RNA, Ca poprawia jej wchłanianie.

• Kwas pantotenowy – zapewnia prawidłowy rozwój endometrium u kobiet.

• Kwas foliowy – bierze udział w wytwarzaniu kwasów nukleinowych, lepiej jest przyswajany z suplementów niż z diety, witamina C  wspomaga absorpcję kwasu foliowego, niedobór prowadzi do wad wrodzonych w czasie ciąży, dawka terapeutyczna to 0,5–1 mg/ dzień, dawka lecznicza dla kobiet, które urodziły dziecko z wadą wrodzoną, wynosi 15–30 mg/dzień.

• Żelazo – zapobiega poronieniom, herbata zmniejsza jego absorpcję.

• Magnez – niezbędny do produkcji energii, w zestawie z Mg, Se, Ca, witaminami B6, D bardzo dobrze się wchłania.

• Mangan – niedobór może doprowadzić do zahamowania owulacji i syntezy hormonów płciowych.

• Co Q 10 – niezbędny do produkcji energii w komórkach, kobiety, które poroniły, miały stwierdzoną za małą ilość Q 10.

• Cynk – niezbędny do produkcji komórek jajowych, niezbędny do utrzymania regularnych cykli miesiączkowych, alkohol i regularne przyjmowanie tabletek antykoncepcyjnych zmniejszają ilość wchłaniania cynku, witamin B6 i C, błonnika, mogą hamować jego absorpcję, ważny w przebiegu prawidłowych podziałów komórkowych płodu.

• Selen – występuje w wysokim stężeniu w nasieniu, niedobory mogą zmniejszyć ilość plemników, mała jego ilość oraz stres mogą powodować wystąpienie niepłodności.

  Bibliografia

  Kaye P. Płodność, niepłodność, bezpłodność, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-83-200-3926-9
  Piwowar A. (red.), Mikroskładniki odżywcze, MedPharm, Wrocław 2010, ISBN 978-83-60466-82-7
  Wawer I. (red.), Leki i mikroskładniki odżywcze, MedPharm, Wrocław 2011, ISBN 978-83-60466-84-1
  Gajewska D. (red.), 51 zaleceń dietetycznych w wybranych stanach chorobowych, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-228-7