Leki powodujące zaburzenia erekcji

Przyczyną zaburzeń  erekcji w blisko 25% są przyjmowane przez mężczyznę leki. Badania farmakoepidemiologiczne potwierdzają te obserwacje. Obecnie mężczyźni już  w młodym wieku przyjmują wiele specyfików, których działania niepożądane, pod postacią zaburzeń erekcji (ED, erectile dysfunction), dają dość szybko znać o sobie. Nierzadko powoduje to frustrację, szczególnie u młodych osób, chęć przerwania przykrego leczenia, co niejednokrotnie jest niestety niemożliwe.

Zaburzona fizjologia 

Przyczyną występowania impotencji w tym przypadku jest wpływ przyjmowanych leków zaburzających prawidłowy mechanizm wzwodu. Za prawidłowy wzwód  są odpowiedzialne mechanizmy, z których najistotniejsza jest stymulacja nerwowa.  

Niezachwiana praca układu przywspółczulnego, wraz z wydzielanymi przekaźnikami (acetylocholiną) i stymulacją receptorów, jest niezbędna do uzyskania erekcji. Dodatkowo układ ten moduluje pracę układu adrenergicznego (hamuje go), a przez to umożliwia uzyskanie wzwodu. A zatem leki blokujące receptory alfa-adrenergiczne będą ułatwiały erekcję.

Bardziej skomplikowane wydaje się działanie układu serotoninergicznego. Leki wpływające na ten układ mogą wykazywać efekt ułatwiający lub hamujący wystąpienie erekcji, w zależności od typu docelowego receptora, na który działa dany lek. Jeśli lek w swym mechanizmie działania pobudza receptor 5 HT 1A – powoduje zaburzenie erekcji, a jeśli pobudza 5HT 1C – ułatwia wystąpienie erekcji. 

Ponadto nadmierne stężenie prolaktyny (PRL), spowodowane przyjmowaniem leków hamujących receptory dopaminergiczne, może być przyczyną występowania zaburzeń erekcji. 

Czynniki hormonalne odgrywają  bardzo istotną rolę w mechanizmie erekcji. Testosteron jest uważany za hormon ważny dla czynności seksualnych człowieka, jednakże do tej pory nie wyjaśniono dokładnie jego roli. Wiadomo jednak, że zaburzenia hormonalne, także te spowodowane lekami, dotyczące osi podwzgórze – przysadka – jądro, prowadzą do impotencji. 

Wszystkie wymienione czynniki uczestniczą w mechanizmie erekcji i każde zaburzenie, któregokolwiek mechanizmu, wywołane przez leki może doprowadzać do impotencji.

Leki, które mogą być przyczyną impotencji 

1. Leki stosowane w psychiatrii

Neuroleptyki (leki przeciwpsychotyczne) – poprzez hamujący wpływ na układ dopaminergiczny oraz cholinergiczny prowadzą do zaburzeń erekcji. To działanie niepożądane obserwowane jest najczęściej w czasie stosowania preparatów zawierających fenotiazyny, pochodne tioksantenu i butyrofenonu. 

Natomiast atypowe neuroleptyki (klozapina, olanzapina, kwetiapina) rzadko prowadzą do zaburzeń erekcji. 

Jeśli w czasie terapii lekami przeciwpsychotycznymi występują zaburzenia erekcji, należy zastosować inne preparaty niewywołujące takich działań niepożądanych (atypowe neuroleptyki). Ewentualnie można podawać leki ograniczające występowanie działań niepożądanych (sildenafil, bromokryptynę, karbegolinę). 

Leki przeciwdepresyjne – zaburzenia erekcji u mężczyzn z depresją mogą zarówno wynikać z samej choroby, jak i być efektem przyjmowanych leków. 

Przyjmowane leki mogą  hamować funkcje seksualne w ośrodkowym układzie nerwowym, wpływać  na struktury mózgu odpowiedzialne za przeżywanie reakcji seksualnych, na samo prącie oraz gospodarkę hormonalną. 

Najczęściej zaburzenia erekcji pojawiają się w trakcie przyjmowania leków z grupy SSRI (inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny), trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. 

W przypadku nieakceptowanych przez mężczyznę działań niepożądanych pod postacią  ED lekarz może zmniejszyć dotychczasową dawkę leku, stosować terapię przerywaną lub leki zmniejszające nasilenie zaburzeń erekcji (np. amantadynę, sildenafil, bupropiron, żeń-szeń).

Spośród leków przeciwdepresyjnych niskim ryzykiem wystąpienia zaburzeń erekcji charakteryzują się mirtazapina, mianseryna, reboksetyna. 

Leki przeciwpadaczkowe 

Spośród leków tej grupy zaburzenia erekcji najczęściej spowodowane są przez fenytoinę, fenobarbital, gabapentynę, karbamazepinę, klonazepam, prymidon. 
 
2. Leki stosowane w leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego 

Zaburzenia erekcji najczęściej występują u mężczyzn z nadciśnieniem tętniczym – w czasie przyjmowania leków hipotensyjnych (należących do różnych grup terapeutycznych) oraz leków moczopędnych (głównie leków tiazydowych).

Spośród leków hipotensyjnych zaburzenia erekcji najczęściej powodują beta-blokery, a przede wszystkim propranolol. Natomiast stosowanie np. bisoprololu, betaksololu niesie prawie zerowe ryzyko wystąpienia zaburzeń. 

Zaburzenia erekcji są  także obserwowane u pacjentów przyjmujących leki antyarytmiczne, stosowane w zaburzeniach rytmu serca. 

W przypadku dokuczliwych działań  niepożądanych należy, jeśli to możliwe, rozważyć zmianę  leku na inny, niepowodujący tych zaburzeń. Gdy brak takiej możliwości – lekarz może zmniejszyć dawkę przyjmowanego leku.

Dobre rezultaty osiąga się, stosując leki stymulujące wzwód (sildenafil, tadalafil, wardenafil). 
 
3. Leki stosowane w urologii 

Zaburzenia erekcji są  obserwowane u pacjentów leczonych z powodu nietrzymania moczu, przyjmujących leczniczo oksybityninę i tolterodynę (efekt antycholinergiczny). 

Ponadto leczenie farmakologiczne przerostu gruczołu krokowego także przyczynia się do wystąpienia zaburzeń erekcji. Pacjenci przyjmujący finasteryd (lek obniżający stężenie aktywnej formy testosteronu) aż w 30% skarżą się  na ED. Problem impotencji występuje też w czasie leczenia hormonalnego raka gruczołu krokowego. 
 
4. Leki stosowane w gastroenterologii 

Leczenie przewlekłych biegunek występujących w chorobach zapalnych jelit za pomocą preparatów zawierających difenoksylat dość często prowadzi do wystąpienia zaburzeń erekcji. W takim przypadku, gdy działanie niepożądane staje się dla mężczyzny zbyt uciążliwe, warto zmienić lek na inny, np. loperamid (działa przeciwbiegunkowo, nie powoduje zaburzeń erekcji). 

Badania nad działaniami niepożądanymi leków stosowanych w schorzeniach żołądkowo-jelitowych wykazały także możliwość wystąpienia zaburzeń erekcji podczas przyjmowania:

• metoklopramidu,
• cymetydyny,
• ranitydyny,
• omeprazolu. 

Ponadto zaburzenia erekcji były obserwowane w trakcie kuracji lekami przeciwgrzybiczymi (ketokonazolem, itrakonazolem), indometacyną, naproksenem oraz po lekach używanych w zwalczaniu nieżytów nosa (pseudoefedrynie, norefedrynie). 

Jak widać z przedstawionych powyżej informacji, zaburzenia erekcji mogą być spowodowane działaniem bardzo różnych grup leków stosowanych przez mężczyzn w każdym wieku.

Warto zatem pamiętać o możliwości wystąpienia tego działania niepożądanego, dobierając odpowiednie leki.

Bibliografia

Neal M.J. Farmakologia w zarysie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3117-6
Janiec W., Kompendium farmakologii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3944-3
Buczko W. (red.), Mutschler Farmakologia i toksykologia, MedPharm, Wrocław 2010, ISBN 978-83-60466-81-0
Babayan R.K., Oates R.D., Siroky M.B. Podręcznik urologii, diagnostyka i leczenie, Czelej, Lublin 2006, ISBN 83-89309-74-2

Zaburzenia erekcji jako wynik niepożądanego działania leków