Likopen

Już dziecko wie, że warzywa i owoce to źródło witamin, jednak są to również produkty zawierające mnóstwo poznanych i niepoznanych jeszcze związków, które – pojedynczo i w powiązaniach – mają szersze działanie niż same witaminy. Przykładem jest grupa karotenoidów, wśród nich likopen, który ma szczególne znaczenie w diecie.

Jakie korzyści?
Od niedawna pojęcie „wolny rodnik” jest bardzo popularne wśród czasopism nienaukowych. Wbrew temu, co się mówi, cząsteczki te nie wykazują jedynie niekorzystnego wpływu na nasze komórki. Dla organizmu najważniejszym jest wytworzenie równowagi pomiędzy produkowaniem rodników, a możliwościami obrony przed ich nadmiarem. Zaburzenie takiej równowagi będzie niebezpieczne i toksyczne oraz może byd on przyczyną różnego rodzaju uszkodzeo (białek, tłuszczy i kwasów wchodzących w skład naszego DNA). Mechanizmy obronne polegają głównie na likwidowaniu nadmiaru rodników, naprawie uszkodzeo oraz „konkurowania” z cząsteczkami, które mogłyby zostad zniszczone i ochranianiu ich w ten sposób. Tak działają znane wszystkim antyoksydanty, w tym karotenoidy. Wśród nich najefektywniej działającym okazuje się byd likopen. Związek ten m.in. chroni przed niszczeniem lipoproteiny o niskiej gęstości (LDL, czyli tzw. „zły cholesterol”, który po uszkodzeniu staje się miażdzycorodny), białka i wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Czy niesie to za sobą wymierne korzyści? Okazuje się, że tak, głównie dla mężczyzn. Po pierwsze badania udowodniły, że likopen nie tylko obniża ryzyko zachorowania, ale też śmiertelnośd z powodu chorób sercowo - naczyniowych. Wykazano, że ryzyko zawału mięśnia sercowego jest mniejsze u osób z wysokim stężeniem likopenu w organizmie nawet o 48 proc. do 60 proc.. Osoby o najniższej zawartości likopenu we krwi cechowad się mogą aż trzykrotnie podwyższonym ryzykiem udaru. 

  .
Okazuje się, że likopen odgrywa ponadto szczególną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu gruczołu krokowego – ma udział w pomniejszaniu niekorzystnego wpływu wolnych rodników na zapoczątkowywanie i rozwój nowotworów. Już badanie z 1985 roku wykazało, że wysoka zawartośd pomidorów i ich przetworów w diecie wiązad się może ze spadkiem śmiertelności na nowotwory różnego rodzaju (zwłaszcza płuc, żołądka i prostaty) nawet o połowę. Badania pokazują, że wysokie spożycie likopenu może zmniejszad o 21 proc. do 53 proc. ryzyko zachorowalności na raka prostaty. Co więcej, mówi o ewentualnych możliwościach suplementacji tym związkiem mężczyzn z istniejącymi już zmianami guzowymi. Jest to szczególnie istotne, skoro rak gruczołu krokowego jest u polskich mężczyzn drugim pod względem częstości występowania nowotworem. Podwyższenie się zachorowalności na raka prostaty może byd związane ze zmianą stylu życia. 

A więc co położyć na talerz?
Likopen to związek, którego nasz organizm nie potrafi sam produkować. Ma on intensywnie czerwony kolor – wraz z innymi barwnikami nadaje kolor przede wszystkim roślinom, ale też i ptakom (flamingom), skorupiakom, rybom (łososiom) czy owadom. Najważniejszymi źródłami likopenu są pomidory i przetwory pomidorowe – wnoszą one do diety ok. 85 proc. tego związku. Do przetworów zaliczymy koncentraty pomidorowe, ketchupy, soki, sosy i przeciery. Mniejsze ilości likopenu znajdziemy w owocach takich jak arbuz, czerwony grejpfrut, papaja czy suszone morele. Co ciekawe, związek ten wydaje się byd lepiej wchłaniany, gdy produkt podawany jest w po podgrzaniu. Dlatego też szczególnie polecad należy zupy i sosy. Jeśli pijemy sok pomidorowy lub wielowarzywny dodajmy do niego kropelkę oliwy lub oleju - likopen jest związkiem rozpuszczalnym w tłuszczach, więc jego przyswajanie będzie wyższe. Niestety dotychczasowy stan wiedzy nie pozwolił na określenie zapotrzebowania na likopen. Jedyne rekomendacje jakie powstały, mówią o konieczności zwiększenia spożycia tego związku powyżej 5-10 mg na dzień. Porcja makaronu z sosem lub dwa duże pomidory gwarantują tę ilośd. Jedzmy
więc ten produkt w większych ilościach, nie tylko w formie plasterka na
kanapce.